คำศัพท์ทางพันธุศาสตร์

1. ยีน (gene) คือ หน่วยที่มีข้อมูลของลักษณะทางพันธุกรรม และถูกถ่ายทอดจากพ่อแม่ไปสู่ลูก ยีนทุกยีนตำแหน่งแน่นอนบนโครโมโซม ตำแหน่งของยีนเรียกว่า โลคัส (locus)
2. เซลล์ที่มีโครโมโซม 2 ชุด (2n) เรียกว่า เซลล์ดิพลอยด์ (dipolid) ซึ่งมียีนทุกยีนอยู่เป็นคู่บนโครโมโซมคู่เหมือน (homologous chromosome)
3. การกลาย (mutation) คือ การเปลี่ยนแปลงในระดับโมเลกุลของสารพันธุกรรม ทำให้ข้อมูลที่กำหนดลักษณะของสิ่งมีชีวิตเปลี่ยนไปจากเดิม และอาจมีผลให้เกิดลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่ต่างไปจากปกติด้วย เช่น การกลายของยีนที่ควบคุมสีดอกไม้ให้มีสีขาว ทำให้ดอกไม้สีเหลือง ซึ่งเป็นสีต่างไปจากปกติ เป็นต้น รูปแบบต่างๆ ของยีนเดียวกัน เรียกว่า อัลลีล (allele) ดังตัวอย่างที่ยกมา ยีนที่ควบคุมสีดอกไม้ อาจอยู่ในรูปแบบที่กำหนดสีขาว หรือรูปแบบที่กำหนดสีเหลือง แต่ละรูปแบบคือแต่ละอัลลีลของยีนนี้ และยีนที่มีอยู่เป็นคู่บนโครโมโซมคู่เหมือนอาจเป็นอัลลีลเดียวกัน หรือต่างกันก็ได้
4. เมื่อสิ่งมีชีวิตมคู่อัลลีลของยีนตำแหน่งใดๆ ที่เหมือนกัน เรียก สิ่งมีชีวิตนั้นว่าเป็นพันธุ์แท้ของลักษณะที่ยีนนั้นควบคุม ลูกที่เกิดจากการผสมระหว่างสิ่งมีชีวิตพันธุ์แท้ที่มีรูปแบบของลักษณะที่สนใจต่างกัน เรียกว่า ลูกผสม (hybrid) อัลลีลหนึ่งจากพ่อและอัลลีลหนึ่งจากแม่ที่ลูกผสมได้รับถ่ายทอดมาจะแตกต่างกัน
5. คู่อัลลีลของยีนเดียวกันบนโครโมโซมคู่เหมือน อาจอยู่ในสภาพโฮโมไซกัส (homozygous) หากว่าอัลลีลทั้งสองนั้นเหมือนกัน หรืออาจอยู่ในสภาพเฮเทอโรไซกัส (heterozygous) หากว่าอัลลีลทั้งสองนั้นแตกต่างกัน
6. อัลลีลเด่น (dominant) คือ อัลลีลที่กำหนดรูปแบบของลักษณะซึ่งมีการแสดงออกในสิ่งมีชีวิต บดบังรูปแบบของลักษณะที่กำหนดโดยอัลลีลด้อย (recessive) เมื่อทั้งสองอัลลีลเป็นคู่อัลลีลกันอยู่ สัญลักษณ์ที่ใช้แทนอัลลีลเด่นคือภาษาอังกฤษตัวพิมพ์ใหญ่ และสัญลักษณ์แทนอัลลีลด้อยคือ ภาษาอังกฤษตัวพิมพ์เล็ก
7. สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะเด่นพันธุู์แท้ (homozygous dominant) คือสิ่งมีชีวิตที่มีสภาพของยีนที่ควบคุมลักษณะที่สนใจแบบที่อัลลีลทั้งคู่ของยีนเป็นอัลลีลเด่น (เช่น AA) สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะด้อยพันธุ์แท้คือสิ่งมีชีวิตที่มีสภาพของยีนที่ควบคุมลักษณะที่สนใจแบบที่อัลลีลทั้งคู่ของยีนเป็นอัลลีลด้อย (เช่น aa) และหากยีนนั้นอยู่ในสภาพที่อัลลีลทั้งสองแตกต่างกัน (เช่น Aa) เรียกสิ่งมีชีวิตที่มียีนอยู่ในสภาพดังกล่าวว่า เฮเทอโรไซกัส (heterozygous)
6. จีโนไทป์ (genotype) หมายถึง สภาพของยีนที่มีอยู่ในสิ่งมีชีวิต จีโนไทป์แสดงอัลลีลของยีนที่สนใจในสิ่งมีชีวิตที่พิจารณาอยู่ เช่น สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์เป็น Aa แสดงสภาพของยีน A ในสิ่งมีชีวิตนี้ว่าอยู่ในสภาพเฮเทอโรไซกัส หรือเซลล์สืบพันธุ์หนึ่งมีจีโนไทป์เป็น A แสดงว่าเซลล์สืบพันธุ์นี้มีอัลลีล A ของยีน A อยู่นั้นเอง ส่วนลักษณะของสิ่งมีชีวิต เรียกว่า ฟีโนไทป์ (phenotype) หมายถึง ลักษณะที่ปรากฏในสิ่งมีชีวิต ครอบคลุมถึงลักษณะทางสัณฐานวิทยา เช่น ความสูง สีผิว และลักษณะทางสรีรวิทยา เช่น ความสามารถในการสร้างเอนไซม์ชนิดหนึ่งๆ ได้
9. อักษรย่อ P มาจาก parents หมายถึง สิ่งมีชีวิตรุ่นพ่อแม่ อักษรย่อ F1 มาจาก first filial generation หมายถึง สิ่งมีชีวิตรุ่นลูกรุ่นแรก และอักษรย่อ F2 มาจาก second filial generation หมายถึง สิ่งมีชีวิตรุ่นลูกรุ่นที่สอง (รุ่นหลาน)

เรื่องนี้ถูกเขียนใน genetics และติดป้ายกำกับ คั่นหน้า ลิงก์ถาวร

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s